Hoàn thiện pháp luật an ninh dữ liệu đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Hiên nay, Bộ Công an đã hoàn thành Hồ sơ dự án Luật An ninh dữ liệu để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Đảm bảo an ninh dữ liệu là vấn đề sống còn

Tại dự thảo tờ trình dự án Luật An ninh dữ liệu, Bộ Công an cho biết, việc xây dựng và ban hành Luật An ninh dữ liệu là bước cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về chuyển đổi số và bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đã ban hành nhiều quyết định có tính định hướng quan trọng về phát triển dữ liệu, hoàn thiện cơ sở hạ tầng thông tin trong chuyển đổi số ở nước ta như: Chiến lược dữ liệu quốc gia quy định tại Quyết định số 142/QĐ-TTg ngày 02/02/2024 của Thủ tướng Chính phủ, Quy hoạch hạ tầng thông tin và truyền thông thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 quy định tại Quyết định số 36/QĐ-TTg ngày 11/01/2024 của Thủ tướng Chính phủ.

Hệ thống các văn bản nghị quyết, chỉ thị, quyết định của Đảng và Chính phủ đã xác lập một tư duy xuyên suốt: Dữ liệu là tài nguyên, đảm bảo an ninh dữ liệu là vấn đề sống còn. Do vậy, khi quy mô dữ liệu tăng lên, hệ thống dữ liệu càng lớn và mạnh thì việc bảo đảm an ninh dữ liệu không chỉ đơn thuần là cài phần mềm diệt virus hay bảo mật dữ liệu mà là đòi hỏi cấp bách và cần thiết về quy trình, công nghệ, nhân lực, biện pháp bảo đảm an ninh dữ liệu.

Đáp ứng yêu cầu đó, dự thảo Luật An ninh dữ liệu được xây dựng nhằm tạo ra 3 trụ cột chính. Thứ nhất là thống nhất quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu như đối với hệ thống các tài nguyên, khoáng sản khác; phân loại dữ liệu để quản lý, bảo vệ chủ quyền số và áp dụng các chiến lược phát triển kinh tế số trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia; nâng cao năng lực tự chủ, tự cường đối với công nghiệp số: Công nghệ lõi, công nghệ bảo mật dữ liệu. Bên cạnh đó, bảo đảm an ninh dữ liệu còn nhằm “hình thành và duy trì niềm tin số” - đây là một trong những yếu tố quyết định để chuyển đổi số quốc gia thành công, xây dựng kinh tế số, Chính phủ số, xã hội số. Xây dựng Luật An ninh dữ liệu không chỉ là hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn là hành động cụ thể để bảo vệ nền tảng độc lập, tự chủ của quốc gia trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đảm bảo Việt Nam không chỉ là quốc gia tiêu dùng công nghệ mà còn là quốc gia làm chủ an ninh số.

Một tọa đàm về an ninh dữ liệu do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia tổ chức.

Do vậy, việc hoàn thiện pháp luật, quy định phát triển, ứng dụng dữ liệu, quản trị dữ liệu, bảo đảm an ninh dữ liệu vào công tác quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội là yêu cầu rất cần thiết và cấp bách trong tình hình hiện nay.

Tạo hành lang pháp lý xây dựng xã hội số, kinh tế số, bảo vệ chủ quyền số quốc gia

Cũng theo Bộ Công an, thực tiễn hiện nay cho thấy công tác bảo đảm an ninh dữ liệu thời gian qua đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức mới, ngày càng đan xen, phức tạp, chi phối trực tiếp đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, tác động tới chủ quyền quốc gia của Việt Nam trên không gian mạng. Cụ thể là sự bùng nổ của tài nguyên dữ liệu và rủi ro an ninh phi truyền thống; nguy cơ lệ thuộc vào công nghệ mật mã và hạ tầng nước ngoài; thách thức từ trí tuệ nhân tạo (AI) và máy tính lượng tử, những hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm quốc tế và yêu cầu thực tiễn từ công tác quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay cũng cho thấy cần thiết xây dựng và ban hành Luật An ninh dữ liệu. Trên thế giới, nhiều quốc gia, khu vực đã ban hành khung pháp luật về an ninh dữ liệu, tiêu biểu như: Trung Quốc với Luật An ninh dữ liệu; Singapore với Đạo luật An ninh mạng; Liên minh Châu Âu với Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) và Chỉ thị về an ninh mạng và hệ thống thông tin thế hệ thứ hai (NIS2 Directive); Vương quốc Anh điều chỉnh qua Đạo luật Bảo vệ dữ liệu (Data Protection Act) và Quy định về an ninh mạng và hệ thống thông tin (NIS Regulations); Hoa Kỳ hiện chưa có luật liên bang thống nhất về an ninh dữ liệu mà điều chỉnh qua Lệnh hành pháp số 14117 năm 2024 về bảo vệ dữ liệu nhạy cảm của công dân Mỹ và các đạo luật bảo vệ dữ liệu cấp bang, tiêu biểu là Đạo luật về quyền riêng tư của người tiêu dùng California (CCPA) ban hành năm 2018.

Các đạo luật này đều có xu hướng phân loại dữ liệu theo cấp độ, kiểm soát chặt chẽ dữ liệu quan trọng, cốt lõi xuyên biên giới, tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong bảo vệ dữ liệu. Việc thiếu hệ thống quy định về bảo đảm an ninh dữ liệu đang gây ra các vấn đề khó khăn trong công tác phân công, phân cấp dữ liệu, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong bảo vệ dữ liệu, mặt khác còn làm giảm niềm tin của người dân và doanh nghiệp khi tham gia môi trường số. Do vậy, cần thiết phải có các chính sách để giải quyết triệt để vấn đề này, tạo hành lang pháp lý xây dựng xã hội số, kinh tế số, bảo vệ chủ quyền số quốc gia.

Theo Bộ Công an, việc xây dựng và ban hành dự án Luật An ninh dữ liệu nhằm:

Xác lập chủ quyền số quốc gia: Khẳng định quyền tối cao, bất khả xâm phạm của Nhà nước đối với tài nguyên dữ liệu quốc gia, thiết lập “Biên giới số” và hệ thống mật mã tiên tiến, độc lập để bảo vệ lợi ích dân tộc trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Hoàn thiện hành lang pháp lý an ninh phi truyền thống, lấp đầy các khoảng trống pháp lý về quản trị thuật toán, AI và lưu thông dữ liệu xuyên biên giới, thiết lập các tiêu chuẩn và quy định bảo đảm an ninh trong các khâu xây dựng, phát triển, sử dụng, lưu trữ dữ liệu, trong quá trình chuyển đổi số mà các luật hiện hành chưa điều chỉnh chuyên sâu.

Bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; tạo ra môi trường số tin cậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân của công dân và bí mật kinh doanh của doanh nghiệp trước các nguy cơ tấn công mạng, tống tiền và lộ lọt thông tin.

Thúc đẩy kinh tế số tự chủ chiến lược, tự cường công nghệ, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị kỹ thuật số tạo điều kiện cho dòng chảy dữ liệu an toàn, thúc đẩy Việt Nam trở thành trung tâm dữ liệu của khu vực.